Gazze’den Lübnan’a, Ukrayna’dan Sudan ve İran’a kadar farklı coğrafyalarda yaşanan savaşlar, yalnızca can kayıplarına ve şehirlerin yıkımına neden olmuyor.
Savaşın Yıktığı Şehirlerde Tarih de Enkaz Altında
Çatışmalar, yüzyıllar boyunca ayakta kalan cami, kilise, çarşı, kale, müze ve arkeolojik alanları da tehdit ediyor.
Savaşların ardından evler, hastaneler, yollar ve altyapı yeniden inşa edilebilse de tarihi yapıların yok olması, toplumların geçmişleriyle kurduğu bağın da zarar görmesine yol açıyor.
Gazze'de 164 kültürel miras alanı zarar gördü
Gazze Şeridi'nde devam eden savaş, tarihi ve kültürel miras alanlarında da büyük tahribata neden oldu. UNESCO'nun Mart 2026'da yayımladığı değerlendirmeye göre bölgede 164 kültürel miras alanında hasar tespit edildi.
Gazze'nin Eski Şehir bölgesinde zarar gören tarihi yapıların korunması amacıyla acil stabilizasyon ve enkaz kaldırma çalışmalarına başlanırken, yıkımın boyutları bölgenin kültürel hafızasına yönelik tehdidi de ortaya koydu.
Lübnan'da tarihi yapılar tehlikede
Güney Lübnan'daki çatışmalar da ülkenin binlerce yıllık kültürel mirasını etkiledi. UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunan Sur Antik Kenti'nde tarihi bir sütunun zarar gördüğü belirtilirken, Nabatiye'deki Memlük döneminden kalma tarihi çarşı da hasar gören yapılar arasında yer aldı.
Bölgede bazı tarihi mezarlıklar, camiler, kiliseler ve türbelerin de zarar gördüğü bildirildi. UNESCO, Temmuz 2026'da Sur ve bazı kaleleri savaş nedeniyle "Tehlike Altındaki Dünya Mirası" kapsamına aldı.
Ukrayna'da 545 kültürel alan hasar gördü
Rusya-Ukrayna Savaşı'nda da tarihi yapılar çatışmaların hedefi oldu. UNESCO'nun 29 Temmuz 2026 tarihli verilerine göre Ukrayna'da 545 kültürel alanın zarar gördüğü doğrulandı.
Hasar gören alanlar arasında 156 dini yapı, 281 tarihi veya sanatsal öneme sahip bina, 43 müze ve 33 anıt bulunuyor.
Kiev ve Harkiv gibi kentlerde tarihi yapılar ve ibadethaneler zarar görürken, Mariupol'daki yıkımın boyutu özellikle dikkat çekti.
Sudan'da müzeler ve arkeolojik alanlar tehdit altında
Sudan'da savaşın kültürel miras üzerindeki etkisi farklı bir boyut kazandı. Hartum ve çevresindeki çatışmalar müzeleri, tarihi yapıları ve kültürel alanları tehdit ederken, ülkenin en önemli arkeolojik miraslarından Meroe piramitleri de koruma sorunlarıyla karşı karşıya kaldı.
UNESCO verilerine göre savaşın başlamasından bu yana Sudan'da 100'den fazla kültürel alan zarar gördü. En az 22 müzenin ise yağmalandığı veya tahrip edildiği bildirildi.
Meroe'deki arkeolojik çalışmaların durması nedeniyle yaklaşık 2 bin yıllık piramitlerde kum birikmesi, bitki oluşumu ve tuz kaynaklı aşınmanın arttığı belirtiliyor.
İran'da tarihi yapılar da hasar gördü
Savaşın yıkıcı etkileri İran'da da tarihi mirasa uzandı. Tahran'da modern yapıların yanı sıra tarihi alanlar da çatışmalardan etkilendi.
UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Golestan Sarayı, saldırıların oluşturduğu şok dalgası ve enkaz nedeniyle zarar gördü. İran'ın 19. yüzyıldaki siyasi ve kültürel tarihinin önemli tanıklarından biri olan saray, ülkenin en değerli tarihi yapıları arasında bulunuyor.
İsfahan'da da tarihi bir cami ve sarayın çatışmalardan etkilendiği bildirildi.
Şehirler yeniden kurulabilir, tarih yeniden yazılamaz
Savaşların ardından yıkılan konutlar, yollar, hastaneler ve altyapılar yeniden inşa edilebilir. Ancak yüzlerce hatta binlerce yıllık tarihi yapıların yok olması, yalnızca fiziksel bir kayıp anlamına gelmiyor.
Tarihi çarşılar, ibadethaneler, müzeler ve arkeolojik alanlar; toplumların geçmişini, kültürünü ve şehir hafızasını gelecek kuşaklara taşıyan önemli miraslar olarak öne çıkıyor.
Savaşın görünmeyen enkazı da tam olarak burada ortaya çıkıyor: Şehirler yeniden kurulsa bile geçmişin izleri yok olduğunda, kaybedilen kültürel mirası aynı şekilde geri getirmek mümkün olmuyor.
