Gaziantep’te yaklaşık 400 yıllık tarihi han, restorasyonun ardından Kayna Sabun ve Pekmez Müzesi olarak yeniden hayat buldu.
400 Yıllık Handan Geçmişe Yolculuk: Sabun ve Pekmezin Hikayesi
Müzede, kentin geleneksel sabun ve pekmez üretimi geçmişten günümüze uzanan hikayesiyle ziyaretçilere aktarılıyor.
Gaziantep’in tarihi dokusuyla öne çıkan Şahinbey ilçesinde, yaklaşık 400 yıllık tarihi han geçmişin üretim kültürünü yaşatan bir müzeye dönüştürüldü.
Tışlaki Mahallesi’nde bulunan ve uzun yıllar kullanılmadığı için atıl durumda kalan tarihi yapı, Pekmezci ailesi tarafından Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’ne bağışlandı. Yaklaşık 1,5 yıl süren restorasyon çalışmalarının ardından yapı, 2023 yılında Kayna Sabun ve Pekmez Müzesi olarak ziyaretçilerini ağırlamaya başladı.
Geçmişte sabun üretiminde kullanılan tarihi yapı, bugün Gaziantep’in geleneksel üretim mirasını gelecek kuşaklara aktaran önemli bir kültür alanı olarak hizmet veriyor.
Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde de yer alıyor
Yüzyıllara uzanan geçmişiyle dikkat çeken tarihi yapının, Evliya Çelebi’nin Seyahatnamesi’nde Gaziantep’in önemli hanları arasında gösterildiği belirtiliyor.
Müzede yalnızca geçmişte kullanılan araç ve gereçler sergilenmiyor. Gaziantep ve çevresinde yaygın olarak gerçekleştirilen sabun ve pekmez üretiminin aşamaları da görsel materyaller ve dijital sunumlarla ziyaretçilere anlatılıyor.
Zeytinin sabuna dönüşümü adım adım anlatılıyor
Müzenin dikkat çeken bölümlerinden birini geleneksel zeytinyağlı sabun üretimi oluşturuyor.
Geçmişte kullanılan mengeneler, zeytinyağının muhafaza edildiği kuyular ve çeşitli üretim araçları müzede sergileniyor. Özellikle Nizip yöresinde üretilen zeytinyağlı sabunların Gaziantep’in geleneksel üretim kültüründe önemli bir yere sahip olduğu aktarılıyor.
Müzede zeytinyağı, su, tuz ve kostik kullanılarak gerçekleştirilen geleneksel sabun üretiminin aşamaları da ziyaretçilere anlatılıyor.
Sabunlar aylarca “tenanir” kulelerinde bekletiliyor
Müze rehberi Ayşegül Aksu, tarihi yapının yaklaşık 400 yıllık geçmişe sahip olduğunu ve geçmişte sabunhane olarak kullanıldığını söyledi.
Geleneksel sabun üretiminde yağ, su, tuz ve kostik kullanıldığını belirten Aksu, üretim sürecinin oldukça zahmetli olduğunu ifade etti.
Hazırlanan karışımın yaklaşık iki gün boyunca kaynatıldığını anlatan Aksu, istenilen kıvama ulaşan sabunun daha sonra döküm alanına götürüldüğünü, burada kesilip mühürlendiğini belirtti.
Kesilen sabunların “tenanir” adı verilen kuleler halinde istiflendiğini aktaran Aksu, bu bölümde yaklaşık 6 ila 9 ay bekletilen sabunların kuruyarak kullanıma hazır hale geldiğini söyledi.
Üzümün pekmeze dönüşüm süreci de sergileniyor
Müzenin bir diğer bölümünde ise Gaziantep’in geleneksel pekmez üretimi ele alınıyor.
Geçmişte kullanılan “şerbet evi”, “tort”, “mahsere” ve “tekedene” gibi araçlarla üzümün işlenerek pekmeze dönüştürülmesi süreci ziyaretçilere aktarılıyor.
Müzenin hazırlanması sırasında Gaziantep ve çevresindeki köylerde araştırmalar yapılarak geçmişte kullanılan üretim araçları tek tek tespit edildi. Sabun, zeytinyağı ve pekmez üretiminde kullanılan çok sayıda geleneksel araç ve gereç toplanarak müze koleksiyonuna kazandırıldı.
Ziyaretçiler üretim sürecini deneyimleyebiliyor
Tarihi yapı, yalnızca geçmişten kalan araçların sergilendiği bir müze olmanın ötesine geçiyor. Ziyaretçiler dijital anlatımlar ve görsel materyaller aracılığıyla geleneksel üretim yöntemleri hakkında bilgi edinirken, düzenlenen atölyelerde bazı üretim aşamalarını uygulamalı olarak deneyimleyebiliyor.
Müze rehberi Ayşegül Aksu, tarihi yapının 2021 yılında Pekmezci ailesi tarafından Gaziantep Büyükşehir Belediyesi’ne hibe edildiğini ve restorasyon çalışmalarının ardından 2023 yılında ziyarete açıldığını söyledi.
Aksu, müzede hem sabunun hem de pekmezin geçmişten günümüze uzanan hikayesinin anlatıldığını belirterek, ziyaretçilerin zeytinyağının sabuna, üzümün ise pekmeze dönüşümünü geleneksel yöntemlerle öğrenebildiğini ifade etti.
Yaklaşık dört asırlık tarihi yapının yeniden işlevlendirilmesiyle Gaziantep’in üretim kültürünün önemli unsurlarından biri gelecek nesillere aktarılıyor. Tarihi han, geçmişin üretim tekniklerini merak eden ziyaretçileri ağırlarken kentin kültürel mirasının korunmasına da katkı sağlıyor.
